Deze pagina is vertaald uit het Engels. Als iets vreemd leest, schakel dan over naar de Engelse versie. Bekijk in het Engels.

SpreekangstSociale communicatieImplementatie

Meta-analyse van 37 RCT's (n=2.991) waarin drie technologiegeassisteerde interventies voor sociale-angststoornis worden vergeleken: via internet aangeboden CBT (21 trials), VR-blootstellingstherapie (3 trials) en cognitieve bias-modificatie (13 trials) - ICBT en VRET produceerden beide grote effecten versus passieve controle (g=0,84 en 0,82)

Kampmann IL et al. · 2016 · Journal of Anxiety Disorders · Systematische Review · n = 2991 · Meta-analyse: 37 RCTs van tech-ondersteunde interventies voor SAD (n=2.991) · DOI
Mate van zekerheid: Hoge zekerheid
Hoe dit is beoordeeld

Systematische literatuursearch over Medline, PsycInfo en Web of Science. 37 RCT's, totaal n=2.991. Random-effects-analyse. Drie interventiecategorieën afzonderlijk geanalyseerd met gecontroleerde effectgrootteschattingen versus zowel passieve als actieve controles, plus follow-upgegevens waar beschikbaar. Peer-reviewed in Journal of Anxiety Disorders (Elsevier, gevestigde peer-reviewed locatie met hoge impact in klinische psychologie). Auteurschap: Kampmann (eerste auteur van Kampmann 2016 RCT in onze Hub), Emmelkamp (sinds lang gevestigd VRET-onderzoeker), Morina (Amsterdam-groep). Beperkingen: slechts 3 VRET-trials in de pool - de VRET-conclusies zijn statistisch bescheiden; cutoff vóór 2016 mist de VRET-trials met consumentenhardware (Lindner 2019, Reeves 2021, Zainal 2021).

Beoordelingen gebruiken een vereenvoudigd vier-niveau-schema (Hoog, Gemiddeld, Laag, Zeer laag), gebaseerd op de GRADE working group. Lees meer over hoe studies worden beoordeeld.

Een systematische literatuursearch van Medline, PsycInfo en Web of Science identificeerde 37 gerandomiseerde gecontroleerde trials van technologiegeassisteerde interventies voor sociale-angststoornis, met een totaal sample van n=2.991 deelnemers. Studies werden gegroepeerd in via internet aangeboden cognitieve gedragstherapie (ICBT; 21 trials), virtual-reality-blootstellingstherapie (VRET; 3 trials) en cognitieve bias-modificatie (CBM; 13 trials). Patiënten die ICBT en VRET ondergingen toonden significant minder SAD-symptomen bij postbeoordeling dan passieve controlecondities (Hedges' g = 0,84 respectievelijk 0,82). Vergeleken met actieve controlecondities had ICBT een klein voordeel (g = 0,38); VRET vertoonde vergelijkbare effecten (p > 0,05). CBM was niet effectiever dan passieve controle behalve bij laboratoriumlevering (g = 0,35).

Klinische kernboodschap

Een meta-analyse uit 2016 gepubliceerd in Journal of Anxiety Disorders waarin drie technologiegeassisteerde SAD-interventies worden vergeleken: ICBT (21 trials), VRET (3 trials) en CBM (13 trials). Belangrijkste bevinding: VRET produceerde een groot effect (g=0,82) versus passieve controle, vergelijkbaar met ICBT (g=0,84). Samen met Carl 2019, Wechsler 2019, Horigome 2020 en Chesham 2018 is dit onderdeel van de meta-analytische ruggengraat voor VRET bij SAD - met de unieke bijdrage dat VRET naast andere technologiegeassisteerde SAD-interventies wordt geplaatst voor vergelijkende context. Belangrijke methodologische kanttekening: er worden hier slechts 3 VRET-trials gepoold (uit het tijdperk 2010-2015), dus de VRET-conclusies zijn voorlopig ten opzichte van de recentere reviews.

Belangrijkste bevindingen

  • Systematische search van Medline, PsycInfo en Web of Science leverde 37 RCT's (n=2.991) van technologiegeassisteerde SAD-interventies op
  • Drie interventiecategorieën: ICBT (21 trials), VRET (3 trials), CBM (13 trials)
  • VRET versus PASSIEVE CONTROLE: grote effectgrootte, Hedges' g = 0,82 (CI 0,86-1,54 voor het 2-studies-gecontroleerd effectgrootte bij postbeoordeling, groot effect in totaal)
  • ICBT versus PASSIEVE CONTROLE: groot effect, Hedges' g = 0,84
  • VRET versus ACTIEVE CONTROLE: vergelijkbare effecten (p > 0,05) - VRET en actieve controle produceerden vergelijkbare uitkomsten
  • ICBT versus ACTIEVE CONTROLE: klein voordeel voor ICBT (g = 0,38)
  • CBM was NIET effectiever dan passieve controle behalve bij laboratoriumlevering (g = 0,35) - CBM heeft beperkte werkzaamheid buiten labsettings
  • Bevat follow-upgegevens waar beschikbaar - VRET-follow-up was beperkt door het kleine aantal trials
  • Geciteerd in latere SAD-VRET-meta-analyses (Chesham 2018, Horigome 2020) als onderdeel van het fundament van het veld
  • Slechts 3 VRET-trials in de pool - de VRET-conclusies zijn voorlopig ten opzichte van de grotere ICBT-pool; Horigome 2020 met 22 VRET-trials verdringt deze voor VRET-specifieke synthese

Achtergrond

Tegen 2016 hadden zich drie verschillende technologiegeassisteerde interventies ontwikkeld voor sociale-angststoornis: via internet aangeboden CBT (ICBT, gevestigd), virtual-reality-blootstellingstherapie (VRET, opkomend) en cognitieve bias-modificatie (CBM, controversieel). Wat ontbrak, was een head-to-head meta-analytische vergelijking van de drie.

Wat ze deden en vonden

Systematische search van Medline, PsycInfo, Web of Science. 37 RCT’s (n=2.991). Drie interventiecategorieën: ICBT (21), VRET (3), CBM (13).

Waarom het belangrijk is + Beperkingen

Unieke head-to-head vergelijking van technologiegeassisteerde SAD-interventies. Beperkingen: slechts 3 VRET-trials in de pool - VRET-conclusies zijn voorlopig ten opzichte van Horigome 2020 (22 VRET-trials). Cutoff vóór 2016 mist de VRET-trials met consumentenhardware (Lindner 2019, Reeves 2021, Zainal 2021).

Implicaties voor de praktijk

Voor clinici die VRET vergelijken met ANDERE technologiegeassisteerde SAD-interventies (ICBT, CBM) is dit de unieke meta-analytische synthese. De bevinding dat VRET en ICBT vergelijkbare grote effecten produceerden ten opzichte van passieve controle suggereert dat beide haalbare technologisch geleverde SAD-behandelingen zijn; de keuze ertussen hangt af van toegankelijkheid, training van de clinicus en patiëntenvoorkeur. CBM komt naar voren als de zwakste van de drie categorieën. Voor PWS met SAD-comorbiditeit ondersteunt dit artikel zowel VRET (in de kliniek of thuis) ALS internet-CBT als haalbare aanvullingen. Voor onderzoeks- of inkoopcontexten waarin de vraag is 'in welke technologiegeassisteerde SAD-interventie te investeren' biedt dit artikel head-to-head meta-analytisch bewijs.

Gerelateerde studies

Sociale communicatieSpreekangstGeneralisatie

VR-blootstelling is even effectief als groepstherapie met in-vivoblootstelling voor publieksprekangst, met blijvende resultaten

In een gerandomiseerde gecontroleerde trial met 97 volwassenen met een sociale-angststoornis waarbij publiek spreken de primaire angst was, was acht sessies VR-blootstelling even effectief als acht sessies manualized in-vivoblootstelling in groepsverband. Beide actieve behandelingen presteerden beter dan de wachtlijst op zelfrapportage en op een gedragsmatige spreektaak, en verbeteringen bleven behouden bij follow-up na 12 maanden.

Anderson PL et al. · 2013 Lees samenvatting
SpreekangstSociale communicatieGeneralisatie

Voorgeregistreerde 3-armige RCT: CBT met VR-exposure overtrof in-vivo exposure op de primaire sociale-angstuitkomst - en was praktischer

Een voorgeregistreerde drie-armige RCT randomiseerde 59 volwassenen met DSM-5 sociale angststoornis naar 14 wekelijkse sessies van CBT met VR-exposure (n=17), CBT met in-vivo exposure (n=22) of wachtlijst (n=20). De vooraf gespecificeerde superioriteitshypothese werd bevestigd: VR-exposure was significant effectiever dan in-vivo exposure op de LSAS-SR primaire uitkomst na behandeling en bij 6 maanden follow-up, en significant minder omslachtig voor therapeuten (SWEAT: 15,24 vs 24,46). Betrouwbare verandering: 76,5% VR, 68,3% in vivo, 30,0% wachtlijst.

Bouchard S et al. · 2017 Lees samenvatting
SpreekangstSociale communicatie

Grote meta-analyse (2019) van 30 gerandomiseerde gecontroleerde trials van virtual-reality-blootstellingstherapie voor angst en gerelateerde stoornissen (n=1.057): groot effect versus wachtlijst (g=0,90) en equivalent aan in-vivoblootstelling

Een geactualiseerde meta-analyse die Powers & Emmelkamp 2008 uitbreidt naar 30 gerandomiseerde gecontroleerde trials (n=1.057 deelnemers) van virtual-reality-blootstellingstherapie (VRET) voor angst en gerelateerde stoornissen. Dekking: 14 trials van specifieke fobieën, 8 van sociale-angststoornis of prestatieangst, 5 van PTSS en 3 van paniekstoornis. Random-effects-analyse leverde een grote effectgrootte op voor VRET versus wachtlijst (Hedges' g = 0,90) en een middelgrote tot grote effectgrootte voor VRET versus psychotherapeutische vergelijkingscondities. Bevestigt dat VRET een klinisch effectieve optie is over het spectrum van angststoornissen heen, met sociale angst en prestatieangst als de subset die het meest relevant is voor communicatiewerk.

Carl E et al. · 2019 Lees samenvatting
SpreekangstSociale communicatie

Twee meta-analyses van VRET voor sociale angst: (1) 6 studies (n=233) bevestigden dat VRET effectiever is dan wachtlijst; (2) 7 studies (n=340) toonden essentieel geen verschil tussen VRET en in-vivo/imaginale blootstelling - wat VRET ondersteunt als non-inferieur alternatief voor standaardbehandeling

Twee complementaire meta-analyses van VRET voor sociale angst gepubliceerd in Behaviour Change. De eerste vergeleek VRET met wachtlijstcontrole over 6 studies (n=233) en toonde een significant algemeen effect ten gunste van VRET - waarmee wordt bevestigd dat VRET sociale angst beter vermindert dan geen behandeling. De tweede vergeleek VRET met de standaardbehandeling (in-vivo of imaginale blootstelling) over 7 studies (n=340) en toonde essentieel geen verschil in effectgroottes tussen VRET en in-vivo/imaginale blootstelling - wat VRET ondersteunt als non-inferieur alternatief. Samen vestigen de twee meta-analyses VRET als zowel effectief in absolute termen ALS klinisch equivalent aan de gouden standaard blootstellingsmodaliteit.

Chesham RK et al. · 2018 Lees samenvatting
SpreekangstSociale communicatie

PROSPERO-geregistreerde systematische review + meta-analyse (22 studies, n=703) in Psychological Medicine: VRET voor sociale-angststoornis is werkzaam met duurzame effecten, en uitvalpercentages zijn vergelijkbaar met in-vivoblootstelling

Een PROSPERO-geregistreerde (CRD42019121097) systematische review en meta-analyse van VRET voor sociale-angststoornis, gepubliceerd in Psychological Medicine. Inclusiecriteria: SAD of gerelateerde fobieën; ten minste drie VRET-sessies; minimum 10 deelnemers. 22 studies voldeden aan de criteria (totaal n=703). Primaire uitkomst: verandering in sociale-angst-evaluatiescore gesynthetiseerd met Hedges' g random-effects-modellering. Secundaire uitkomst: risicoratio voor uitval uit de behandeling. De review evalueert de magnitude van de werkzaamheid van VRET, de duur van de werkzaamheid en uitvalpercentages ten opzichte van in-vivoblootstelling en ten opzichte van passieve controles.

Horigome T et al. · 2020 Lees samenvatting
SpreekangstSociale communicatie

Drie-arm-RCT (n=60) van zelfstandige VR-blootstellingstherapie versus in-vivoblootstelling versus wachtlijst voor sociale-angststoornis: in-vivoblootstelling was superieur aan VRET op meerdere secundaire uitkomsten - het tegenovergestelde patroon van Bouchard 2017

Zestig deelnemers met de diagnose sociale-angststoornis werden willekeurig toegewezen aan individuele virtual-reality-blootstellingstherapie (VRET), individuele in-vivo-blootstellingstherapie (iVET) of een wachtlijstcontrole. Beide behandelingen verbeterden sociale-angstsymptomen, spreekduur, waargenomen stress en overtuigingen over vermijdende persoonlijkheidsstoornis vergeleken met wachtlijst. iVET (maar NIET VRET) verbeterde echter ook angst voor negatieve evaluatie, spreekprestaties, algemene angst, depressie en kwaliteit van leven. iVET was superieur aan VRET op sociale-angstsymptomen na de behandeling en bij follow-up en op overtuigingen over vermijdende-PS bij follow-up. Bij follow-up bleven bijna alle verbeteringen significant voor iVET; voor VRET hield alleen het effect op waargenomen stress stand.

Kampmann IL et al. · 2016 Lees samenvatting
SpreekangstGeneralisatieImplementatie

Meta-analyse: VR-blootstelling werkt even goed als evidence-based alternatieven, met een dosis-responspatroon

Een kwantitatieve meta-analyse van VR-blootstelling bij angststoornissen vond dat VR-gebaseerde behandeling grote winsten produceerde ten opzichte van de wachtlijst, gelijkwaardige winsten aan gevestigde evidence-based alternatieven, en een duidelijke dosis-responsrelatie - meer sessies leverden meer voordeel op.

Opriş D et al. · 2012 Lees samenvatting
SpreekangstGeneralisatie

Meta-analyse: VR-blootstellingstherapie werkt even goed als in-persoon blootstelling bij angst

Een vroege kwantitatieve meta-analyse poolde effectgroottes over studies van VR-blootstellingstherapie voor angststoornissen, en vond dat VR-blootstelling even effectief was als in-vivo (echte wereld) blootstelling en significant effectiever dan controlecondities.

Powers MB, Emmelkamp PMG · 2008 Lees samenvatting
SpreekangstSociale communicatie

PRISMA systematisch overzicht + meta-analyse van RCT's die VRET vergelijken met in-vivo blootstelling bij agorafobie, specifieke fobie en sociale fobie - met equivalente blootstellingsdosis in beide armen

Een pre-geregistreerd, PRISMA-compliant systematisch overzicht en kwantitatieve meta-analyse van gerandomiseerde gecontroleerde trials die specifiek VR-blootstellingstherapie (VRET) vergelijken met gouden-standaard in-vivo blootstelling voor agorafobie, specifieke fobie en sociale fobie - met het kritische inclusiecriterium dat de HOEVEELHEID blootstelling equivalent moet zijn in beide armen. Door te controleren voor blootstellingsdosis testen de auteurs direct of de leveringsmodaliteit (VR vs in-vivo) zelf enig uitkomstverschil drijft. Het overzicht dekt literatuur tot juni 2019. Hedges' g effectgrootte-synthese wordt uitgevoerd over de fobie-stoornissen heen, met subgroepanalyse naar stoornis.

Wechsler TF et al. · 2019 Lees samenvatting

Citeer deze studie

Als u naar deze studie verwijst in uw werk, zijn dit de canonieke citatieformaten:

APA 7th
Kampmann, I. L., Emmelkamp, P. M. G., & Morina, N. (2016). Meta-analysis of technology-assisted interventions for social anxiety disorder. Journal of Anxiety Disorders. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2016.06.007.
AMA 11th
Kampmann IL, Emmelkamp PMG, Morina N. Meta-analysis of technology-assisted interventions for social anxiety disorder. Journal of Anxiety Disorders. 2016. doi:10.1016/j.janxdis.2016.06.007.
BibTeX
@article{kampmann2016,
  author = {Kampmann, I. L. and Emmelkamp, P. M. G. and Morina, N.},
  title = {Meta-analysis of technology-assisted interventions for social anxiety disorder},
  journal = {Journal of Anxiety Disorders},
  year = {2016},
  doi = {10.1016/j.janxdis.2016.06.007},
  url = {https://withvr.app/nl/evidence/studies/kampmann-2016-meta}
}
RIS
TY  - JOUR
AU  - Kampmann, I. L.
AU  - Emmelkamp, P. M. G.
AU  - Morina, N.
TI  - Meta-analysis of technology-assisted interventions for social anxiety disorder
JO  - Journal of Anxiety Disorders
PY  - 2016
DO  - 10.1016/j.janxdis.2016.06.007
UR  - https://withvr.app/nl/evidence/studies/kampmann-2016-meta
ER  -

Kent u onderzoek dat in deze hub thuishoort? Als een relevante peer-reviewed studie hier niet vermeld staat, stuur de referentie naar hello@withvr.app. De hub wordt actueel gehouden naarmate de literatuur groeit.

Financiering & onafhankelijkheid

Affiliaties: Department of Clinical Psychology, University of Amsterdam; Amsterdam Brain and Cognition Center; Netherlands Institute for Advanced Study (Emmelkamp). Specifieke financieringsbronnen gerapporteerd in het gepubliceerde artikel. Peer-reviewed in Journal of Anxiety Disorders (Elsevier). Geen betrokkenheid van withVR BV. Samenvatting onafhankelijk voorbereid door withVR.

Laatst beoordeeld: 2026-05-17 Volgende beoordeling gepland: 2027-05-17 Beoordeeld door: Gareth Walkom